ಮದುವೆಯ ದಿನವೂ ನಗಲಾಗಲಿಲ್ಲ… ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ₹1,100, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಭಾರ!

ಮದುವೆಯ ದಿನವೂ ನಗಲಾಗಲಿಲ್ಲ… ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ₹1,100, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಾಲದ ಭಾರ! | ಮುತ್ತುರಾಜು ಅವರ ಬದುಕಿನ ಆ ಕಹಿ ಅಧ್ಯಾಯ

ಮದುವೆ ಅಂದರೆ ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಏನು? ಹಾಲ್ ಬುಕ್ಕಿಂಗ್, ಪ್ರೀ-ವೆಡ್ಡಿಂಗ್ ಶೂಟ್, ಡಿಸೈನರ್ ಬಟ್ಟೆ, ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು… ಕೊನೆಗೆ “ಮದುವೆ ಹೇಗಾಯ್ತು?” ಅನ್ನೋದಕ್ಕಿಂತ “ಫೋಟೋಗಳು ಹೇಗಿವೆ?” ಅನ್ನೋದೇ ಮುಖ್ಯ! ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಮುತ್ತುರಾಜು ಅವರ ಮದುವೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ಓದಿ ನೋಡಿ. ಅಲ್ಲಿ ಆಡಂಬರ ಇರಲಿಲ್ಲ… ಹಣ ಇರಲಿಲ್ಲ… ಆದರೆ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಮಾತ್ರ ತುಂಬಿತ್ತು.

ಮದುವೆಗೆ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳು ಬಾಕಿ. ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಹಣವಿಲ್ಲ. ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ನಡೆಸಲು ಖರ್ಚು ಬೇಕು. ಸಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ತೀರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ. ಮುಂದೆ ಏನು ಎಂಬುದೇ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮದುವೆ ಗಂಡಿನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬೇಕಾದ ಸಂಭ್ರಮದ ಬದಲು ಮುತ್ತುರಾಜು ಅವರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಚಿಂತೆ. ಇವತ್ತು “ಮದುವೆ ಬಜೆಟ್” ಬಗ್ಗೆ ಟೆನ್ಷನ್ ಆಗುವ ನಮಗೆ ಇದು ಕೇಳಿದರೆ ಬಹುಶಃ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಕಥೆಯಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ₹500 ಕಲೆಕ್ಷನ್ ಆಗುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ವಿಷಯ!

ಈ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಸ್ನೇಹಿತ ಸಂಗಪ್ಪನವರು ಮುತ್ತುರಾಜು ಅವರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಹಣ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅವರು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದರು. ಅದಕ್ಕೇ ಸ್ನೇಹದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ದಾರಿ ಹುಡುಕಿದರು. ಸುಬ್ಬಯ್ಯನಾಯ್ಡು ಅವರಿಂದ ಸಹಾಯಾರ್ಥ ನಾಟಕ ಕೊಡಿಸಿ, ಟಿಕೆಟ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ಹಣ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಮದುವೆಗೆ ನೆರವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಯೋಜನೆ. ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು… ಆದರೆ ಸ್ನೇಹಿತನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಬೆಲೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಇವತ್ತಿನ “ಸ್ನೇಹಿತ” ಅಂದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ UPI ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಶಾಟ್ ಕೇಳುವ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಇದು ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹ ಅಂದ್ರೆ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ!

ಆದರೆ ಕಥೆ ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಸುಬ್ಬಯ್ಯನಾಯ್ಡು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದ ಮುತ್ತುರಾಜು ತಮ್ಮ ಸಂಕಷ್ಟ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. “ನೀವು ನಾಟಕ ಕೊಟ್ಟರೆ ಅದರಿಂದ ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಆಗಬಹುದು” ಎಂದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕ ಉತ್ತರ ನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ “ಸಾಲ ಕೊಡ್ತೀನಿ… ನಿಧಾನವಾಗಿ ತೀರು” ಎಂಬ ಮಾತು ಬಂತು. ಸಹಾಯ ಕೇಳಿ ಹೋದವರು ಸಾಲಗಾರರಾಗಿ ಹೊರಬರುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ!

ಮುತ್ತುರಾಜು ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅದು ನೋವು ತಂದರೂ, ಎದುರಿಗಿದ್ದವರ ಮುಂದೆ ತಮ್ಮ ಸಂಕಷ್ಟವನ್ನು ತೋರಿಸಲಿಲ್ಲ. “ಸರಿ ಸ್ವಾಮಿ, ಹಾಗೇ ಮಾಡೋಣ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ₹800 ಸಾಲ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಹೊರಬಂದರು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಣ ಬಂದಿತ್ತು… ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೊರೆ ಕುಳಿತಿತ್ತು.

ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಸಂಗಪ್ಪನವರಿಗೆ ಬೇಸರವಾಯಿತು. ಆದರೆ ಅವರು ಅಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ. ಮುತ್ತುರಾಜು ಅವರಿಗೆ ₹300 ನೀಡಿದರು. ಅದನ್ನೂ ದಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. “ಇದು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಕೊಡುವ ಹಣ ಅಲ್ಲ… ಒಂದೂವರೆ ತಿಂಗಳಿಂದ ನಮಗೆ ಪ್ರಾಕ್ಟೀಸ್ ಮಾಡಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಗೌರವಧನ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಹಣ ನೀಡಿದರು. ಅಷ್ಟೇ! ಸ್ನೇಹಿತನಿಗೆ ನೆರವಾಗುವಾಗಲೂ ಅವನ ಆತ್ಮಗೌರವವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಉದಾಹರಣೆ ಬೇಕೇ?

ಆ ₹300ಕ್ಕೂ ಒಂದು ಕಥೆಯಿತ್ತು. ಕೋವಾಡಿಗರ ಹಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಗಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರು ಬಿ. ಪುಟ್ಟಸ್ವಾಮಯ್ಯನವರ ‘ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ’ ನಾಟಕ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಗುಬ್ಬಿ ಕಂಪನಿಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮುತ್ತುರಾಜು ಆ ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಟಿಸಿದ್ದ ಅನುಭವವೂ ಇತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಸಂಭಾಷಣೆ ಮತ್ತು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಲಿಸಿದರು. ಹಣಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ… ಸ್ನೇಹಕ್ಕಾಗಿ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸ್ನೇಹ ಮುಂದೆ ಅವರ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಉಳಿಸುವ “ಗೌರವಧನ”ವಾಗಿ ಮರಳಿ ಬಂತು.

ಹೀಗೆ ಸಾಲದ ₹800, ಗೌರವಧನದ ₹300 ಸೇರಿ ಮುತ್ತುರಾಜು ಅವರ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು ₹1,100. ಆದರೆ ಮದುವೆಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದು ಹಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ—ಕೇವಲ ಸಮಯ!

ಚಿತ್ರದುರ್ಗದ ಕ್ಯಾಂಪ್ ಮುಗಿಯಿತು. ಮರುದಿನವೇ ಮದುವೆ. ಸುಬ್ಬಯ್ಯನಾಯ್ಡು ಮತ್ತು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಅರಸೀಕೆರೆಯತ್ತ ಹೊರಟರು. ಅಲ್ಲಿ ಸಿ.ಬಿ. ಮಲ್ಲಪ್ಪನವರ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿ ಮೊಕ್ಕಾಂ ಮಾಡಿತ್ತು. ‘ಕಬೀರ್’ ನಾಟಕ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಮಲ್ಲಪ್ಪನವರ ಮೇಲಿದ್ದ ಗೌರವದಿಂದ ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿ ಮಾಡಿ ಮದುವೆ ಆಹ್ವಾನ ನೀಡಿದರು. ನಂತರ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಯಾಣ… ಬೆಳಗ್ಗೆ ನಂಜನಗೂಡು… ನೇರವಾಗಿ ರಾಣಪ್ಪನವರ ಛತ್ರ!

ಆದರೆ ನಂಜನಗೂಡಿನ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ದೃಶ್ಯವೇ ಈ ಕಥೆಯ ಅತ್ಯಂತ ನೋವಿನ ಕ್ಷಣ.

ತಾಯಿ ಲಕ್ಷ್ಮಮ್ಮ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಗನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಓಡಿ ಬಂದು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು, “ನಿಮ್ಮಪ್ಪ ಬದುಕಿದ್ದಿದ್ರೆ ನಿಂಗೀ ಅವಸ್ಥೆ ತೊಂದ್ರೆ ಎಲ್ಲಾ ಬರಿತಾ?” ಎಂದು ಕಣ್ಣೀರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ತಾಯಿಯ ಮಾತು… ಯಾವುದೇ ಸಿನಿಮಾದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನೂ ಮೀರಿಸುವಷ್ಟು ನಿಜವಾಗಿತ್ತು. ಮಗನ ಕಷ್ಟ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಏನೂ ಮಾಡಲಾಗದ ತಾಯಿಯ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಆ ಕಣ್ಣೀರಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

ಇವತ್ತು ಮದುವೆ ಅಂದರೆ ತಿಂಗಳುಗಳ ಪ್ಲ್ಯಾನಿಂಗ್. ಆದರೆ ಮುತ್ತುರಾಜು ಅವರ ಮದುವೆಗೆ 16 ಗಂಟೆಗಳ ಮುಂಚೆಯೂ ನಾಟಕ ಕಂಪನಿ ಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ನಾಟಕ… ಅದೇ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಯಾಣ… ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮದುವೆ! ಮದುವೆಯ ದಿನ ಮಹಿಳೆಯರು ಅರಿಶಿಣ ಹಚ್ಚುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕಿಂತ ಆಯಾಸವೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆಕಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಬಂಧುವೊಬ್ಬರು “ನಾಳೆ ಧಾರೆ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲೂ ಆಕಳಿಸಿಬಿಟ್ಟಿಯಪ್ಪಾ” ಎಂದು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡಿದರು. ಅವರಿಂದ ಬಂದದ್ದು ಒಂದು ಶುಷ್ಕ ನಗು ಮಾತ್ರ.

ಆ ನಗುವಿನ ಹಿಂದೆ ಎಷ್ಟು ಸಾಲದ ಚಿಂತೆ ಇತ್ತು? ಎಷ್ಟು ದಣಿವು ಇತ್ತು? ತಾಯಿಯ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ನೋಡಿದ ನೋವು ಎಷ್ಟು? ಮುಂದೆ ಬದುಕು ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಎಷ್ಟು? ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

ಇದು ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನ ಮದುವೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಪಾಠ. ಹಣವಿಲ್ಲದ ದಿನಗಳಿದ್ದವು. ಸಾಲದ ನೆರಳಿತ್ತು. ಸ್ನೇಹಿತನ ನೆರವಿತ್ತು. ಹಿರಿಯರ ಮಾತಿನಿಂದಾದ ನೋವಿತ್ತು. ತಾಯಿಯ ಕಣ್ಣೀರಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಂಗಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಕರ್ತವ್ಯ ಮಾತ್ರ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಮುಂದೆ ಇದೇ ಮುತ್ತುರಾಜು ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಡಾ. ರಾಜ್‌ಕುಮಾರ್ ಆಗಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಆ ದಿನ ಯಾರೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವತ್ತು ನಾವು ನೋಡುತ್ತಿರುವ ಆ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಹಿಂದೆ ಇಂತಹ ಎಷ್ಟು ಮೌನದ ಹೋರಾಟಗಳಿದ್ದವೋ!

ಜೀವನದ ವಿಚಿತ್ರ ವ್ಯಂಗ್ಯ ನೋಡಿ… ಇಂದು ದೊಡ್ಡ ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಒಮ್ಮೆ ಮುತ್ತುರಾಜು ಅವರಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದನ ಮದುವೆಯ ದಿನ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು ₹1,100 ಮಾತ್ರ. ಆದರೂ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬದುಕಿನ “ಮೌಲ್ಯ”ವನ್ನು ಯಾವ ಬ್ಯಾಂಕ್ ಬ್ಯಾಲೆನ್ಸ್‌ನಲ್ಲೂ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಕೆಲವರ ಯಶಸ್ಸು ಕೆಂಪು ಹಾಸಿನ ಮೇಲೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವರ ಕಥೆ ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ, ಸಾಲದಿಂದ, ಹಸಿವಿನಿಂದ, ನಿದ್ರೆಯಿಲ್ಲದ ರಾತ್ರಿಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಿಮಾನವನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುತ್ತುರಾಜು ಅವರ ಮದುವೆಯ ದಿನವೂ ಅಂತಹದ್ದೇ.

ಅಂದು ಮದುವೆಯ ದಿನ ನಗಲಾಗದ ಆ ಯುವಕ… ಮುಂದೆ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಕನ್ನಡಿಗರನ್ನು ನಗಿಸುವ, ಅಳಿಸುವ, ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಅಮರ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಬೆಳೆದರು. ಅದಕ್ಕೇ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಕಹಿ ನೆನಪು ಕೂಡ ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಪಾಠವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ